با هم بود . مسلمانان شش سپر و هشت شمشير داشتند . « 1 » شمار مهاجران شصت و چهار يا هفتاد نفر بود . هفتاد و شش ، هفتاد و هفت و هشتاد نفر هم گفته‌اند . مطابق نقل ديگر دويست و هفتاد نفر از انصار بودند و بقيه سپاه از مهاجران . ارقام ديگرى هم گفته‌اند . « 2 » از اين ميان صد و هفتاد نفر از مردم خزرج بودند كه البته در همين هم اختلاف است . ب . مشركان هنگامى كه مشركان قريش از مكّه بيرون آمدند ، شراب مىخوردند و خوانندگان زن همراه داشتند كه دف مىزدند و مىخواندند ، امّا آنان را از ميان راه برگرداندند . هفتصد شتر داشتند . « 3 » گفته‌اند : چهار صد اسب « 4 » دويست و صد اسب هم گفته‌اند . « 5 » ششصد نفر زره‌پوش بودند . « 6 » روزى يك نفر سپاه را طعام مىداد . روزانه نه يا ده شتر مىكشتند . طعام‌دهندگان دوازده نفر بودند . از جمله : عتبه ، شيبه ، عبّاس ، ابو جهل و حكيم بن حزام چنان كه معروف است بعدا از جملهء مؤلفة قلوبهم بود . ج . آرايش سپاه بامداد روز جنگ ، رسول خدا ( ص ) سپاه خود را ساماندهى كرد . افتخار

--> ( 1 ) . مناقب آل ابى طالب ، 1 / 187 ؛ مجمع البيان 2 / 214 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 371 . ( 2 ) . دلائل النبوه ( بيهقى ) ، 3 / 40 ؛ سيره حلبى ، 2 / 164 ؛ حياة الصحابة ، 1 / 603 ؛ تاريخ الخميس ، 1 / 371 ؛ انساب الاشراف ، 1 / 290 ؛ مجمع الزوائد ، 6 / 93 ؛ بحار الانوار ، 19 / 323 . ( 3 ) . همان منابع . ( 4 ) . تفسير قمى ، 1 / 262 . ( 5 ) . بنگريد : مناقب آل ابى طالب ، 1 / 187 ؛ سيره حلبى ، 2 / 146 ؛ بحار الانوار ، 19 / 224 ؛ الكامل فى التاريخ ، 2 / 118 . ( 6 ) . مناقب خوارزمى ، 102 ؛ مناقب ابن مغازلى ، 434 ، 366 ؛ الاستيعاب ، 3 / 33 ؛ مستدرك حاكم ، 3 / 11 ؛ شرح نهج البلاغه ، 2 / 102 ؛ جمهرة الخطب ، 1 / 428 .